حرام نازل شد . اگر نخست اين دستور نازل ميشد كه « شراب مخوريد » ميگفتند شراب را هرگز ترك نخواهيم كرد و اگر نخست نازل ميگرديد كه « زنا مكنيد » ميگفتند زنا را ترك نخواهيم كرد » 25 . ترديدى نيست كه اسلام ميان خصلتها و عادات و اعمالى كه در روح افراد و جامعه‌ها بطور عميق نفوذ مىكند و خصلتها و عاداتى كه حالت سطحى دارند فرق گذاشته است . دربارهء پديده‌هايى كه در روح افراد ريشهء عميق داشته و به صورت يك عادت آگاهانه در آمده‌اند و همچنين پديده‌هاى عميق اجتماعى كه شكل يك سنت اجتماعى و يا عرف بين المللى را به خود گرفته‌اند ، اسلام بطور تدريجى و توأم با محاسبه و فرصت شناسى برخورد كرده و معتقد بوده كه كندى توأم با نظام ، بهتر است از عجله با بهم ريختگى و هرج و مرج ، در حالى كه روش برخورد با پديده‌هاى سطحى ، غير از اين بوده يعنى قاطعانه و غير تدريجى بوده است . ترديدى نيست كه اين پديده‌هاى سطحى ، روح فرد يا جامعه را از صفا و پاكى فطرى خارج مىكند و آن را فاسد ميسازد . دربارهء اين جنايات نمىتوان سكوت كرد و به همين جهت هم ، در اين موارد ؛ اسلام نظر خود را قاطعانه بيان كرده و در حدوديكه براى اين جرائم معين شده جاى نقد و اشكال نيست و جز بر خلاف مقتضاى فطرت و كرامت انسانيت نمىتوان آنها را رد كرد . چون اين فرق اساسى ميان پديده‌هاى عمقى و سطحى انسانها ، محيطها ، افراد و جوامع براى اسلام روشن بوده ، اين مكتب ، جرائمى مانند : قتل ، سرقت ، غصب به ناحق و به ناروا خوردن اموال مردم و هر گونه تقلب در معامله و روابط مالى و همچنين زنا را كه همگى از پديده‌هاى نوع دوم هستند ، قاطعانه و بدون مراعات تدريج حرام كرده است . اين مطلب صحيح است كه تحريم اغلب اين جرائم در اوائل نزول قرآن انجام نگرفته و پس از هجرت و در مدينه واقع شده است . ولى اين بدان معنى